بیماری سرطان خون چیست؟ علائم و درمان سرطان خون

| 10 ژوئن 2020

هر ساله حدود هزاران مورد جدید بیماری سرطان خون (چنگار خون، لوسمی یا لوکمیا) در جهان شناسایی می‌شوند که بیش از یک سوم این آمار در نهایت مرگ را تجربه می‌کنند. لوسمی حدود 3.7 درصد از کل موارد جدید سرطان را تشکیل می‌دهد. این بیماری به صورت مزمن و با گذشت زمان به آرامی رشد می‌کند.

بیماری سرطان در ابتدای دوره ممکن است باعث علائم خاصی نشود، اما در صورت عدم درمان، سرانجام ممکن است سلول‌های سرطانی به تعداد زیادی رشد کنند و علائم بیماری ظاهر شود. به هر روی ما در این مقاله به طور کامل درباره بیماری سرطان خون صحبت خواهیم کرد؛ با رسا همراه باشید.

 

بیماری سرطان خون چیست؟

در لوسمی، سلول‌های سفید خونی به شکل غیرطبیعی در مغز استخوان تولید می‌شوند. سلول‌های غیرطبیعی در لوسمی به همان شیوه سلول‌های سفید طبیعی عملکردی ندارند. سلول‌های لوسمی رشد و تقسیم خود را ادامه می‌دهند و در نهایت سلول‌های سفید طبیعی را به اصطلاح بیرون می‌اندازند. نتیجه نهایی این است که مبارزه با عفونت‌ها، کنترل خونریزی و انتقال اکسیژن برای بدن را دشوار می‌کند.

سلول‎های غیرطبیعی اگر به سرعت رشد کنند، لوسمی حاد ایجاد می‌شود. تعداد زیادی از سلولهای سرطانی، به سرعت در خون و مغز استخوان جمع می‌شوند و منجر به علائمی مانند خستگی، کبودی و عفونت می‌شوند. لوسمی حاد نیاز به درمان سریع و تهاجمی دارد.

سرطان خون چیست؟

بسته به نوع گلبول سفید که سلول‌های سرطانی را تشکیل می‌دهند، لوسمی‌ها به عنوان میلوئید یا لنفوئید نیز طبقه‌بندی می‌شوند. درک اساسی از رشد طبیعی سلول‌های خونی برای شناخت انواع مختلف بیماری سرطان خون مورد نیاز است. سلول‌های خون طبیعی از سلول‌های بنیادی تولید می‌شوند که پتانسیل تبدیل شدن به بسیاری از انواع سلول‌ها را دارند.

سلول‌های بنیادی میلوئید در مغز استخوان بالغ می‌شوند و به سلولهای سفید نابالغ موسوم به انفجار میلوئیدی تبدیل می‌شوند. این انفجار میلوئیدی به سلول‎های قرمز خون، پلاکت‌ها یا انواع خاصی از گلبول‌های سفید تبدیل می‌شوند. سلول‌های بنیادی لنفاوی در مغز استخوان بالغ می‌شوند تا به انفجار لنفوئید تبدیل شوند. انفجارهای لنفوئیدی بیشتر به لنفوسیت‌های T یا B (سلول‌های T یا سلول‌های B)، نوع خاصی از گلبول‌های سفید گسترش می‌یابد. به طور کلی، دانستن نوع سلول درگیر در لوسمی در انتخاب درمان بسیار مهم است.

 

علت بیماری سرطان خون

علت دقیق سرطان خون مشخص نیست! اما تصور می‌شود که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی را در بر می‌گیرد. سلول‌های لوسمی جهش‌هایی را در DNA خود به وجود می‌آورند که باعث رشد غیرطبیعی آنها و عملکرد سلول‌های سفید خون می‌‌شود.

هنوز مشخص نیست که چه عواملی باعث بروز این جهش‌ها می‌شود. یک نوع تغییر در DNA سلول‌ها که در لوسمی‌ها شایع است، به عنوان جابجایی کروموزوم شناخته می‌شود. در این فرآیند، بخشی از یک کروموزوم از هم جدا شده و به یک کروموزوم متفاوت متصل می‌شود. این تغییر در DNA ارثی نیست، بلکه بعضی مواقع در زندگی فرد مبتلا رخ می‌دهد.

علت بیماری سرطان خون چیست؟

اعتقاد بر این نیست که بیشتر موارد سرطان خون ارثی است، اما جهش‌ها و شرایط خاص ژنتیکی را می‌توان به فرزندان منتقل کرد که احتمال ابتلا به سرطان خون را افزایش می‌دهد. سایر شرایط ارثی که می‌توانند خطر ابتلا به لوسمی را افزایش دهند شامل سندرم داون، نوروفیبروماتوز نوع یک، آتاکسی تلانژیکتازی و سندرم نونان است.

 

انواع بیماری سرطان خون

چهار نوع متداول سرطان خون عبارتند از:

لوسمی حاد لنفوسیتیک حاد (ALL)

لوسمی حاد لنفوسیتیک حاد در کودکان شایع‌تر است. این نوع سرطان خون در لنفوسیت‌‌های B یا T که گلبول‌های سفید نابالغ هستند، شروع می‌شود. لنفوسیت‌ها بلوک ساختاری بافت‌های لنفاوی هستند که سیستم ایمنی بدن را تشکیل می‌دهند. ALL می‌تواند به مغز استخوان تأثیر بگذارد. همچنین می‌تواند به موارد زیر گسترش یابد:

  • گره‌های لنفاوی
  • کبد
  • طحال

پزشکان بیشتر ALL را براساس تنوع و مرحله رشد لنفوسیت‌های درگیر طبقه‌بندی می‌کنند.

لوسمی میلوئید حاد (AML)

لوسمی میلوئید حاد شایع‌ترین نوع بیماری سرطان خون حاد در بزرگسالان است. این لوسمی تمایل دارد به سرعت پیشرفت کند و روی هر عنصر خون تأثیر بگذارد و انواع فرعی AML را به وجود آورد. سلول‌های بنیادی خون در مغز استخوان به دو صورت تشکیل می‌شوند:

  • سلولهای لنفاوی که به گلبول‌های سفید تبدیل می‌شوند.
  • سلولهای میلوئیدی که می‌توانند به گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید یا پلاکت‌ها تبدیل شوند.

در AML، سلول‌های بنیادی میلوئیدی معمولاً در میلووبلاست‌های غیرطبیعی یا گلبول‌های سفید رشد می‌کنند. اما بعضی اوقات آنها به گلبول‌های قرمز خون یا پلاکت غیرطبیعی تبدیل می‌شوند. سلول‌های سرطانی همچنین می‌توانند در سایر نقاط بدن گسترش یابند.

انواع سرطان خون

لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL)

لوسمی لنفوسیتی مزمن حدود یک سوم از تشخیص‌های لوسمی را تشکیل می‌دهد. این بیماری معمولاً در بزرگسالان مسن‌تر تأثیر می‌گذارد. یک شکل CLL به آرامی پیشرفت می‌کند؛ علائم ممکن است تا سال‌ها پس از شروع ظاهر نشوند. شکل دیگری از CLL خیلی سریع رشد می‌کند. CLL در لنفوسیت‌های B شروع می‌شود. با تکثیر سلول‌های غیرطبیعی، سلول‌های عادی بیرون رانده می‌شوند. زیرگروه‌های بیشتری از CLL وجود دارند که انواع دیگر سلول‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

لوسمی میلوئید مزمن (CML)

این نوع سرطان خون نادر است. تنها 10 درصد از لوسمی‌ها از نوع CML هستند. بزرگسالان نسبت به کودکان احتمال ابتلا به CML را دارند. لوسمی میلوئید مزمن زمانی اتفاق می‌افتد که یک تغییر ژنتیکی، سلول‌های میلوئیدی را به سلول‌های سرطانی نابالغ تبدیل می‌کند. این سلول‌ها سپس به آهستگی رشد می‌کنند و سلول‌های سالم مغز استخوان و خون را تحت تأثیر خود قرار می‌دهند. یک زیر گروه از CML می‌تواند خیلی سریع شکل بگیرد. درمان این نوع سرطان بسیار دشوار است.

 

عوامل خطر در سرطان خون

قرار گرفتن در معرض پرتودرمانی خطر ابتلا به AML ، CML یا ALL را افزایش می‌دهد. در افرادی که از تحت تآثیر اثرات رادیواکتیو بوده‌اند، افزایش بیماری سرطان خون مشاهده می‌شود. پرتودرمانی برای لوسمی همچنین می‌تواند خطر ابتلا به سرطان خون را افزایش دهد. قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص از جمله بِنزِن (معمولاً در صنایع شیمیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد) خطر ابتلا به لوسمی را افزایش می‌دهد. شناخته شده است که سیگار کشیدن خطر ابتلا به AML را بالا می‌برد.

عوامل خطر در سرطان خون

برخی از اختلالات ژنتیکی می‌تواند خطر را افزایش دهند. سندرم داون، سندرم Li-Fraumeni و سایر شرایط پزشکی می‌توانند خطر ابتلا به سرطان خون را افزایش دهند. اختلالات خونی شناخته شده به عنوان سندرم‌های میلودیسپلاستیک باعث افزایش خطر ابتلا به AML می‌شوند. ویروس لوسمی سلول T نوع 1 (HTLV-1) ویروسی است که باعث یک نوع نادر از سرطان خون می‌شود. برخی داروهای شیمی درمانی برای سرطان خون می‌توانند خطر ابتلا به AML یا ALL را افزایش دهند.

داشتن عوامل خطرساز به معنای ابتلا به بیماری لوسمی نیست و بیشتر افراد مبتلا به فاکتورهای خطر ابتلا به این بیماری را دارا نیستند. به همین ترتیب، هر فردی که به سرطان خون مبتلا می‌شود، یک عامل خطرساز قابل تشخیص ندارد!

 

علائم بیماری سرطان خون

علائم لوسم در بزرگسالان و کودکان مشابه است. شایع‌ترین علائم شامل:

  • خستگی
  • عفونت‌های مکرر یا طولانی‌مدت
  • بزرگ شدن طحال یا غدد لنفاوی
  • تب‌های غیر قابل توضیح
  • عرق شبانه
  • کبودی و خون‌ریزی بیش از حد
  • درد شکم
  • درد استخوان و مفاصل
  • سردرد و سایر علائم عصبی
  • کاهش وزن غیرعمدی
  • کم خونی
  • عفونت های مکرر یا طولانی‌مدت
  • لکه‌های مسطح، گرد و قرمز در زیر پوست
  • تنگی نفس
  • لرز و سایر علائم مانند آنفولانزا

هماتولوژیست

از آنجا که بسیاری از این علائم مبهم و غیراختصاصی هستند، افراد تمایل دارند آن را به عنوان یک سرماخوردگی در نظر بگیرند. علائم سرطان خون در کودکان کوچک‌تر که تنها با گریه قادر به برقراری ارتباط هستند می‌تواند مشکل باشد. علائم دیگر ممکن است شامل عدم اشتها، امتناع از خوردن غذا و درد استخوان یا مفاصل باشد.

 

تشخیص بیماری سرطان خون

هماتولوژیست‌ها، پزشکان متخصصی هستند که بیماری‌های خونی، از جمله سرطان خون را تشخیص داده و درمان می‌کنند. متخصص سرطان‌شناسی بیماری‌های خونی مانند لوسمی و سایر انواع سرطان‌ها را درمان می‌کند.

علاوه بر سابقه پزشکی (سؤال از علائم و عوامل خطر) و معاینه فیزیکی برای جستجوی علائم سرطان خون (بزرگ شدن غدد لنفاوی، بزرگ شدن طحال)، تشخیص بیماری سرطان خون به طور معمول شامل مطالعات آزمایشگاهی یک نمونه خون است. تعداد غیرطبیعی سلول‌های خون ممکن است تشخیص لوسمی را نشان دهد و نمونه خون نیز ممکن است تحت میکروسکوپ مورد بررسی قرار گیرد تا دیده شود که سلول‌ها غیرطبیعی به نظر می‌رسند یا خیر!

نمونه‌ای از مغز استخوان نیز برای تعیین تشخیص بیماری ممکن است نیاز باشد. برای یک آسپیرات مغز استخوان، یک سوزن بلند و باریک برای برداشتن نمونه‌ای از مغز استخوان از استخوان لگن، تحت بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود. بیوپسی مغز استخوان شامل قرار دادن سوزن ضخیم و توخالی در استخوان لگن برای برداشتن نمونه‌ای از مغز استخوان با استفاده از بی‌حسی موضعی است. در صورت وجود سلول‌های سرطانی و مغز استخوان، آزمایشات انجام می‌شود. از نتایج این آزمایشات برای تعیین طبقه‌بندی دقیق لوسمی و تصمیم‌گیری در مورد درمان استفاده می‌شود.

تشخیص سرطان خون

آزمایش‌های دیگری که ممکن است مفید باشند شامل اشعه ایکس قفسه سینه برای تعیین اینکه آیا گره‌های لنفاوی بزرگ شده یا خیر، ایجاد یک حفره در کمر برای برداشتن نمونه‌ای از مایع مغزی نخاعی وجود دارد تا مشخص شود سلول‌های لوسمی به غشاها و فضای اطراف آن نفوذ کرده‌اند یا خیر! آزمایشات تصویربرداری مانند MRI و سیتی اسکن نیز می‌تواند برای برخی از بیماران برای تعیین میزان بیماری مفید باشد.

 

درمان بیماری سرطان خون

درمان‌های نوآورانه‌ای که برای سرطان خون استفاده می‌شود شامل دارو درمانی، پرتودرمانی و پیوند مغز استخوان / سلول‌های بنیادی است.

درمان سرطان خون با دارو درمانی

دارو درمانی ممکن است به بیماران تجویز شود تا به از بین بردن یا متوقف کردن رشد و گسترش سلولهای لوسمی کمک شود. این داروها شامل موارد زیر است:

  • شیمی درمانی که سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهد.
  • درمان هدفمند که به طور انتخابی لوسمی را براساس نشانگرهای خاص شناسایی و مورد حمله قرار می‌دهد.
  • ایمونوتراپی که سیستم ایمنی بدن بیمار را برای حمله به سلول‌های لوسمی تحریک می‌کند.

داروها همچنین ممکن است برای درمان شرایط مربوط به لوسمی یا درمان‌های آن مانند تعداد کم بودن سلول‌های خون، تهوع یا درد نیز تجویز شود. دارو یا ترکیب دارویی مورد استفاده بستگی به نوع سرطان خون، پیش‌آگهی بیماری، درمان‌های قبلی مورد استفاده  سلامت بیمار و اهداف کلی درمانی دارد. این رویکرد پزشکی همچنین آرایش مولکولی و ژنتیکی سلول‌های لوسمی را ارزیابی می‌کند که می‌تواند به شناسایی روش‌های درمانی مؤثرتر و با عوارض جانبی کمتری کمک کند.

درمان بیماری سرطان خون با پرتودرمانی

پرتودرمانی از پرتوهای متمرکز و پرانرژی X یا اشکال دیگر اشعه برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. برای لوسمی، پرتودرمانی معمولاً به روش‌های زیر استفاده می‌شود:

  • برای درمان سلول‌های لوسمی که در نواحی خاص بدن مانند مغز یا طحال جمع شده‌اند.
  • قبل از پیوند سلول‌های بنیادی برای کمک به از بین بردن سلول‌های سرطانی در سرتاسر مغز استخوان و بدن
  • برای درمان علائم ناشی از لوسمی مانند درد استخوان

پرتودرمانی همچنین عوارض جانبی ایجاد می‌کند اما احتمالاً دائمی نیستند. عوارض جانبی به محل قرارگیری بدن که تحت تابش قرار دارد بستگی دارد. به عنوان مثال، تشعشع به شکم می‌تواند باعث تهوع، استفراغ و اسهال شود. با هر پرتودرمانی، پوست در ناحیه تحت درمان ممکن است قرمز، خشک و لطیف شود. خستگی بدنی در حالی که تحت پرتودرمانی قرار دارد نیز رایج است.

درمان سرطان خون با پرتودرمانی

درمان لوسمی با بیولوژی‌تراپی

بیولوژی‌تراپی، نوعی درمان است که از ارگانیسم‌های زنده یا نسخه‌های مصنوعی این ارگانیسم‌ها برای معالجه بیماری سرطان خون استفاده می‌کند. این روش به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند تا سلول‌های غیرطبیعی را تشخیص دهد و سپس به آنها حمله کند. روش‌های درمانی بیولوژیکی برای انواع مختلف سرطان می‌تواند شامل آنتی بادی، واکسن تومور یا سیتوکین‌ها (موادی باشد که برای کنترل سیستم ایمنی در بدن تولید می‌شوند).

آنتی بادی‌های مونوکلونال در برابر یک هدف خاص واکنش نشان می‌دهند و در معالجه بسیاری از انواع سرطان استفاده می‌شوند. نمونه‌ای از آنتی بادی مونوکلونال مورد استفاده در درمان سرطان خون، المتوزوماب است که آنتی ژن CD52 را هدف قرار می‌دهد، پروتئینی است که بر روی سلول‌های لوسمی لنفوسیتی مزمن CLL قرار دارد. اینترفرون‌ها مواد شیمیایی سیگنال سلولی هستند که در درمان سرطان خون مورد استفاده قرار می‌گیرند.

عوارض جانبی روش‌های درمانی بیولوژیکی نسبت به شیمی درمانی شدیدتر است و می‌تواند شامل بثورات یا تورم در محل تزریق باشد. عوارض جانبی دیگر می‌تواند شامل سردرد، درد عضلانی، تب یا خستگی باشد.

درمان بیماری سرطان خون با شیمی درمانی

شیمی درمانی استفاده از داروهایی است که سلول‌های تقسیم کننده سریع مانند لوسمی یا سایر سلول‌های سرطانی را به سرعت از بین می‌برد. شیمی درمانی ممکن است به صورت خوراکی باشد، یا ممکن است از به صورت وریدی مستقیماً وارد جریان خون شود. شیمی درمانی ترکیبی معمولاً شامل ترکیبی از چندین دارو است. این داروها در چرخه‌هایی با دوره‌های به بیمار تجویز می‌شود.

بعضی اوقات، داروهای شیمی درمانی برای لوسمی مستقیماً به مایع مغزی نخاعی (معروف به شیمی درمانی درون غلافی) تحویل داده می‌شود. شیمی درمانی درون غلافی می‌تواند برای درمان بیماری سرطان خون در مغز یا نخاع یا در برخی موارد برای جلوگیری از شیوع لوسمی در مغز و نخاع مورد استفاده قرار گیرد.

عوارض جانبی شیمی درمانی به داروهای خاصی که مصرف می‌شود و دوز یا رژیم آن بستگی دارد. برخی از عوارض جانبی شیمی درمانی شامل ریزش مو، حالت تهوع، استفراغ، زخم دهان، از دست دادن اشتها، خستگی، کبودی یا خونریزی و افزایش احتمال عفونت به دلیل از بین رفتن گلبول‌های سفید است. داروهایی برای کمک به مدیریت عوارض شیمی درمانی وجود دارند.

برخی از مردان و خانم‌های بالغ که شیمی درمانی دریافت می‌کنند، در تخمدان‌ها یا بیضه آسیب دیده و منجر به ناباروری می‌شوند. بیشتر کودکانی که شیمی درمانی برای لوسمی دریافت می‌کنند – مانند بزرگسالان باروری طبیعی دارند – اما بسته به داروهای و دوزهای مصرفی، ممکن است برخی از آنها مانند بزرگسالان نابارور شوند.

 

پیشگیری از بیماری سرطان خون

بیشتر افرادی که به سرطان خون مبتلا می‌شوند از عوامل خطرساز شناخته شده‌ای برخوردار نیستند و به طور کلی پیشگیری از سرطان خون امکان‌پذیر نیست. برخی از عوامل خطر مانند قرار گرفتن در معرض اشعه رادیواکتیو یا بِنزِن ممکن است به حداقل برسد، اما این امر تضمین‌کننده پیشگیری از سرطان خون نیست!

گلبول های قرمز در سرطان خون

 

کلام آخر

بیماری سرطان خون به عنوان یک حوزه فعال در تحقیقات زیست پزشکی شناخته می‌شود. عوامل خطر و علل ابتلا به لوسمی و همچنین بررسی گزینه‌های درمانی جدید و بهبود یافته در حال بررسی هستند. آزمایشات بالینی داروهای جدید یا ترکیبات جدید داروها و درمان‌های موجود را بررسی می‌کند. مطالعات برای آزمایش هدفمند درمانی، بیولوژی درمانی و رژیم‌های شیمی درمانی در حال انجام است. به هر روی، بیماری سرطان با گذشت همه این سال‌ها و پیشرفت‌های بی‌مانند پزشکی، همچنان یک مشکل اساسی در جامعه مدرن امروزی است.





سوالات خود را از ما بپرسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *